Współcześnie rolnictwo jest podsystemem w systemie gospodarki narodowej, jest integralną jej częścią. Rozwija się pod wpływem otoczenia i samo wywiera wpływ na gospodarkę. Gospodarka nie może rozwijać się bez wydajnego rolnictwa, tak jak rolnictwo nie może funkcjonować bez strumieni zasobów, które płyną doń z zewnątrz.

Na rozwój rolnictwa i jego poszczególnych gałęzi oddziałują rozmaite czynniki. Można je podzielić na dwie grupy:
– czynniki o charakterze endogenicznym – wynikające z potencjału produkcyjnego, tj. zasobów czynników produkcji, ziemi, pracy i kapitału, ich jakości i sposobów wykorzystania,
– czynniki o charakterze egzogenicznym – wynikające z oddziaływania zewnętrznego na rolnictwo i inne części gospodarki . Obejmują one: czynniki demograficzne, które determinują między innymi popyt na artykuły żywnościowe, czynniki ekonomiczne (np. stopa wzrostu gospodarczego, struktura i poziom cen, tempo inflacji, kursy walutowe), które wpływają na koniunkturę gospodarczą, czynniki społeczno-kulturowe stanowią uzupełnienie czynników demograficznych i ekonomicznych, czynniki przyrodnicze (naturalne) (np. ilość i jakość użytków rolnych), czynniki technologiczne (np. wdrażanie nowych technologii uprawy), czynniki polityczno-prawne stanowią obraz zaangażowania państwa w regulację gospodarki. Obejmują takie elementy jak: politykę rządu, w tym politykę rolną, współpracę międzynarodową itp.

Oddziaływanie zewnętrznych sił i procesów rozwojowych na polskie rolnictwo i inne sektory zmieniło się wraz z transformacją od gospodarki planowej do gospodarki rynkowej, a także integracją z UE i objęciem rolnictwa krajowego zasadami Wspólnej Polityki Rolnej.

Wspólna Polityka Rolna (WPR) to ponadnarodowa, sektorowa polityka Unii Europejskiej, określająca obowiązujące w krajach członkowskich reguły interwencji w rolnictwie. Stanowi jedną z podstawowych przesłanek kształtujących warunki rozwoju rolnictwa. W ostatnich kilkunastu latach mechanizmy interwencyjne WPR ulegały wielu zmianom. Ewolucja WPR zmierza w kierunku dalszego ograniczania interwencji rynkowej. Oznacza to coraz większy wpływ na rolnictwo, rynku i jego parametrów. Ma to spowodować, by:
- rolnictwo było w stanie sprostać wymaganiom rynku poprzez dostosowanie produkcji do jego potrzeb,
- nie zakłócać konkurencji w handlu międzynarodowym,
- wzmocnić konkurencyjność i innowację w sektorze rolnym, aby był on w stanie stawiać czoło wyzwaniom rynku globalnego.

Taki kierunek ewolucji WPR oznacza także zmianę roli instytucji uczestniczących w realizacji interwencji rynkowej (w tym także ARR) i oddziałujących na kategorie rynkowe (popyt, podaż i ceny). Rosnąca rola rynku w kształtowaniu rolnictwa oznacza, że podstawowym czynnikiem rozwoju będzie popyt na jego surowce na rynku wewnętrznym i zagranicznym.

Mimo że rynek jest najlepszym regulatorem procesów gospodarczych, w niektórych przypadkach zawodzi. Skutki zawodności rynku są różnorodne Z tego powodu polityka interwencji nie traci racji bytu, lecz zmieniają się jej priorytety. Występujące procesy globalizacji w gospodarce, w tym i rolnictwie, uwidaczniają nowe zjawiska, które oddziałują na procesy rozwojowe. Celem opracowania jest przedstawienie perspektyw rozwoju produkcji rolniczej w Polsce na podstawowych rynkach rolnych w średnim i długim okresie.

Prof. dr hab. Stanisław Stańko
Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego
Katedra Ekonomiki Rolnictwa i Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych
Biuletyn Informacyjny ARR – Wrzesień – październik 2010 Nr 9-10